Posts filed under ‘OVS’

Parent-Child Reunification After Alienation (Edward Kruk, 2013)

Parent-Child Reunification After Alienation – Strategies to Reunite Alienated Parents and Their Children

By Edward Kruk, Ph.D., 2013

Children and parents who have undergone forced separation from each other in the absence of abuse, including cases of parental alienation, are highly subject to post-traumatic stress, and reunification efforts in these cases should proceed carefully and with sensitivity. Alienated children seem to have a secret wish for someone to call their bluff, compelling them to reconnect with the parent they claim to hate; despite strongly held positions of alignment, alienated children want nothing more than to be given the permission and freedom to love and be loved by both parents (Baker, 2010). Yet the influence of the alienating parent is too strong to withstand, and children’s fear that the alienating parent may fall apart or withdraw his or her love holds them back. Research has shown that many alienated children can transform quickly from refusing or staunchly resisting the rejected parent to being able to show and receive love from that parent, followed by an equally swift shift back to the alienated position when back in the orbit of the alienating parent (Fidler and Bala, 2010). Thus while children’s stated wishes regarding parental residence and contact in contested custody after divorce should be considered, they should not be determinative in cases of parental alienation.

Reunification efforts subsequent to prolonged absence should be undertaken with service providers with specialized expertise in parental alienation reunification. A number of models of intervention have been developed, the best-known being Warshak’s (2010) Family Bridges Program, an educative and experiential program focused on multiple goals: allowing the child to have a healthy relationship with both parents, removing the child from the parental conflict, and encouraging child autonomy, multiple perspective-taking, and critical thinking. Sullivan’s Overcoming Barriers Family Camp (Sullivan et al, 2010), which combines psycho-educational and clinical intervention within an environment of milieu therapy, is aimed toward the development of an agreement regarding the sharing of parenting time, and a written aftercare plan. Friedlander and Walters’ (2010) Multimodal Family Intervention provides differential interventions for situations of parental alignment, alienation, enmeshment and estrangement. All of these programs emphasize the clinical significance of children coming to regard their parents as equally valued and important in their lives, while at the same time helping enmeshed children relinquish their protective role toward their alienating parents.

In reunification programs, alienated parents will benefit from guidelines with respect to their efforts to provide a safe, comfortable, open and inviting atmosphere for their children. Ellis (2005) outlines five strategies for alienated parents: (1) erode children’s negative image by providing incongruent information; (2) refrain from actions that put the child in the middle of conflict; (3) consider ways to mollify the anger and hurt of the alienating parent; (4) look for ways to dismantle the coalition between the child and alienating parent and convert enemies to allies; and (5) never give up on reunification efforts. As much as possible, Warshak (2010) recommends, alienated parents should try to expose their children to people who regard them, as parents, with honor and respect, to let children see that their negative opinion, and the opinion of the alienating parent, is not shared by the rest of the world. This type of experience will leave a stronger impression than anything the alienated parent can say on his or her own behalf, according to Warshak.

As Baker (2010) writes, alienated parents acutely feel the hostility and rejection of their children. These children seem cruel, heartless, and devaluing of their parents. Yet it is important to realize that from the child’s perspective, it is the targeted parent who has rejected them; they have been led to believe that the parent whom they are rejecting does not love them, is unsafe, and has abandoned them. Thus, the primary response of the alienated parent must always be one of loving compassion, emotional availability, and absolute safety. Patience and hope, unconditional love, being there for the child, is the best response that alienated parents can provide their children, even in the face of the sad truth that this may not be enough to bring back the child.

With alienating parents, it is important to emphasize that as responsible parenting involves respecting the other parent’s role in the child’s life, any form of denigration of a former partner and co-parent is harmful to children. Children’s connections to each parent must be fully respected, to ensure their well being, as children instinctively know, at the core of their being, that they are half their mother and half their father. This is easier said than done, as alienating parents are themselves emotionally fragile, with a prodigious sense of entitlement and need to control (Richardson, 2006), and thus pose significant clinical challenges. Yet poisoned minds and instilled hatred toward a parent is a very serious form of abuse of children. When children grow up in an atmosphere of parental alienation, their primary role model is a maladaptive, dysfunctional parent. It is for this reason that many divorce specialists (e.g., Fidler and Bala, 2010) recommend custody reversal in such cases, or at least a period of separation between a child and an alienating parent during the reunification process with an alienated parent. I have come to believe, however, that the means of combating alienation should not themselves be alienating, and that a non-punitive approach is most effective, with co-parenting being the primary goal. Thus engaging and involving the alienating parent in reunification programs, whenever possible, is critical (Sullivan et al, 2010).

Finally, it is often quite difficult to discern who is the alienating and who is the targeted parent in alienation cases. Thus equal or shared parenting is clearly preferable to primary residence or sole custody orders in potential alienation cases, as courts are ill-equipped to assess the dynamics attendant to parental alienation, and co-parenting is preventive of alienation.


Baker, A. (2010). “Adult recall of parental alienation in a community sample: Prevalence and associations with psychological maltreatment.” Journal of Divorce and Remarriage, 51, 16-35.

Ellis, E.M. (2005). “Support for the alienated parent.” American Journal of Family Therapy, 33, 415-426.

Fidler, B. and Bala, N. (2010). “Children resisting postseparation contact with a parent: Concepts, controversies, and conundrums.” Family Court Review, 48 (1), 10-47.

Friedlander, S. & Walters, M.G. (2010). “When a child rejects a parent: Tailoring the intervention to fit the problem.” Family Court Review, 48 (1), 98-111.

Richardson, P. (2006). A Kidnapped Mind. Toronto: Dundurn Press.

Sullivan, M.J. et al. (2010). “Overcoming Barriers Family Camp.” Family Court Review, 48 (1), 116-135.

Warshak, R. (2010). “Family Bridges: Using insights from social science to reconnect parents and alienated children.” Family Court Review, 48 (1), 48-80.


december 31, 2013 at 10:58 pm Plaats een reactie

Foldertekst “Het Ouderverstotingssyndroom” (Rob van Altena, 2000)

Foldertekst “Het Ouderverstotingssyndroom”
(Folder Platform SCJF, tekst Rob van Altena, 2000)

Een kind dat zonder reden een ouder verstoot: dat doet zich nogal eens voor na een scheiding. Het kind wil dan met de ouder waar het niet bij woont letterlijk nooit meer iets te maken hebben. Dit is een omvangrijk verschijnsel: in Nederland verliezen minstens 40% van de scheidingskinderen op de duur alle contact met de ouder bij wie zij niet wonen (bijna altijd de vader) en vaak gaat het daarbij om een verstotingssyndroom.

Boekomslag "The Parental Alienation Syndrome", R.A. Gardner M.D., 1992

Boekomslag “The Parental Alienation Syndrome”, R.A. Gardner M.D., 1992, 1998

Ouderverstoting is in 1984 voor het eerst als syndroom benoemd en beschreven door Richard A. Gardner, hoogleraar in de toegepaste kinderpsychiatrie aan de Columbia Universiteit van New York, gastprofessor in Sint-Petersburg, Leuven enz. en tevens bekend door ongeveer 35 boeken over kinderen in echtscheiding waarvan sommige ook in het Nederlands vertaald zijn. Als standaardwerk over het verstotingsverschijnsel geldt Gardners boek The Parental Alienation Syndrome (1). Daarnaast is er de laatste tien jaar in Amerika over dit gegeven een steeds grotere stroom van boeken en artikelen in de vakpers op gang gekomen (zie internet) (2).

Volgens prof. Gardner is PAS een stoornis omdat “geen enkel kind het in zijn genen draagt een ouder te willen afwijzen die van hem houdt”. De stoornis heeft te maken met hysterie, in ernstige gevallen met paranoia. Bovendien handelt een kind daarmee consequent tegen zijn belang en ook dat wijst niet op geestelijke gezondheid. Gardner waarschuwt dan ook dat PAS niets te maken heeft met kinderen die (b.v. wegens ernstige mishandeling) een gegronde reden hebben om een ouder af te wijzen. In zulke gevallen is verstoting immers een normale reactie, zij wordt pas een stoornis als zij niet gegrond is en tegen het eigen belang indruist.

Sommige van Gardners collega’s zijn het niet eens met diens omschrijving van de verstoting of met de betiteling ervan als een syndroom maar deze geleerdenstrijd draait nogal eens om definities en lijkt ons van minder belang dan het verstotingsverschijnsel zelf. Voor dit verschijnsel zijn volgens prof. Gardner drie factoren nodig: vechtscheiding, programmering en een door deze twee op gang gebrachte derde factor: een actief optreden vanuit het kind zelf. Om deze laatste reden vindt Gardner het begrip ‘gehersenspoeld’ te passief: kenmerkend is juist dat er door de sociale omgeving opgeroepen krachten in het kind zelf actief werkzaam worden. Acht duidelijke symptomen zouden het syndroom al in het beginstadium herkenbaar maken: minachtingcampagne tegen de andere ouder, zwakke of absurde redenen daarvoor, geen ambivalente gevoelens (de ene ouder is louter goed, de andere louter slecht), ongeloofwaardige “eigen mening”, reflexmatige steun aan de zorgouder in het ouderconflict, afwezigheid van schuldgevoelens, letterlijk citeren van onbegrepen woorden en uitbreiding van de vijandschap naar de familie van de gehate ouder.

Na enige tijd kan het kind ervan bezeten raken de ‘gehate’ ouder te kleineren, beschuldigen en uit te stoten – dat alles zonder aanleiding of om aanleidingen die in geen enkele verhouding staan tot een levenslange afwijzing. De gevolgen zijn rampzalig voor de verstoten ouder en voor het kind zelf. Het oproepen van PAS in een kind is geestelijke kindermishandeling en volgens Gardner misschien nog wel ingrijpender dan lichamelijke mishandeling of seksueel misbruik. “Veel mensen die als kind mishandeld werden, zijn over hun pijn en vernederingen heengegroeid en dat geldt ook bij seksmisbruik al grijpen de gevolgen daar dieper in. Maar wie een kind met PAS programmeert, verbreekt de band tussen het kind en de andere ouder voor het leven.” Bovendien krijgen PAS-kinderen problemen met het inschatten van de werkelijkheid. Zij zijn ertoe geprogrammeerd dingen voor waar aan te nemen die totaal niet met hun eigen waarnemingen overeenstemmen.

In Nederland is de verstoten ouder in 90% van de gevallen de vader en in l0% de moeder. In Amerika was dat tot voor kort ook zo. Ter vereenvoudiging hanteerde Gardner dan ook soms het woord ‘vader’ om niet steeds de juistere maar ook omslachtige woordcombinaties als ‘verstoten ouder’ of ‘vervreemde ouder’ te hoeven herhalen. Van onze kant is het woord ‘parental alienation syndrome’ (PAS) af en toe wel weergegeven met ‘vaderverstotingsyndroom’. Maar volgens de jongste gegevens zou zich in Amerika een snelle kentering voltrekken: zoveel vaders krijgen daar van de rechtbank de dagelijkse zorg over de kinderen dat het percentage afgewezen moeders onder de PAS-ouders zelfs tegen de 50% zou lopen.

Bij het PAS heeft het kind zijn ouderpaar als het ware doorkliefd in een ‘geliefd’ en een ‘gehaat’ deel, aanduidingen die door Gardner bewust tussen aanhalingstekens worden gezet: “De gehate ouder wordt alleen ogenschijnlijk gehaat, er is nog veel liefde aanwezig. En de geliefde ouder wordt soms meer gevreesd dan geliefd.”

Er bestaat met deze ouder echter een sterkere gevoelsband dan met de gehate ouder. Natuurlijk heeft een kind een binding met allebei de ouders maar de sterkste binding zou bestaan met die ouder door wie het als baby en als kleuter het meest verzorgd is. Die binding zou het kind willen bewaren en zodra het denkt dat die door de vechtscheiding bedreigd wordt, begint het daarom tegen de andere ouder een afwijzingscampagne. De wapens die het daarbij inzet, zijn vaak kinderlijk en simplistisch. Helaas zijn er moeders die vaak ook van de onzinnigste klachten van het kind met welbehagen kennis nemen. En nog eens helaas laten ook advocaten en zelfs rechters zich soms door zulke klachten meeslepen in plaats van te vragen of dat nu redenen zijn om een vader nooit meer te willen ontmoeten.

Hoewel Gardner de eigen inbreng van het kind kenmerkend vindt, laat hij ook geen twijfel bestaan aan de aanzwengelende rol van de programmerende ouder (in Nederland bijna altijd de moeder): “Er zijn moeders die zodra hun man vertrokken is, door het huis razen en alles vernielen wat nog maar aan zijn bestaan zou kunnen herinneren. Wat veel tot het syndroom bijdraagt, is om elke contactpoging van de vader als ‘lastig vallen’ te bestempelen en ook diens omgangsrecht niet na te komen… Helaas ondernemen rechtbanken vaak niet veel tegen dit soort wreedheid en zo krijgen kinderen de boodschap mee dat een bezoek van de vader onbelangrijk is en ook dat niemand zich er iets van aantrekt als hij gemeen behandeld wordt”.

“Het kind leert het af op eigen waarneming te vertrouwen en die onder woorden te brengen”. “De gevolgen van het trauma uiten zich in gedrags-, prestatie- en ontwikkelingsstoornissen die het verdere leven kunnen overschaduwen.”

Bemiddeling op vrijwillige basis kan soms helpen maar voor de moeilijke gevallen ziet Gardner geen oplossing zonder een mate van rechterlijke dwang, liefst door samenwerking tussen gezondheidszorg en rechterlijke macht.

Zijn boek draagt als ondertitel: ‘Gids voor werkers in de geestelijke gezondheidszorg en juristen (3). Ouderverstoting wordt hier bij ons weten voor het eerst systematisch behandeld als vooral een gezondheidsprobleem. Syndroom, stoornis, scheefgroei of gewoon ziekelijk? Hoe dan ook: er zou meer aan gedaan kunnen worden.

1) Richard A. Gardner, M.D. The Parental Alienation Syndrome. A Guide for Mental Health and Legal Professionals. 2de druk, 1998. Uitg Creative Therapeutics, Creskill, New Jersey. ISBN 0-933812-42-6
2) Onder meer info over PAS (Engelstalig) of Nederlandstalige informatie over PAS.
3) Voor een samenvatting van Gardner’s boek zie “Het ouderverstotingssyndroom (PAS) – Uitgebreide bespreking van het boek “Parental Alienation Syndrome” van R.A. Gardner, Rob van Altena, 1999”; In: Het ouderverstotingssyndroom in de Nederlandse context, een bundel n.a.v. The Parental Alienation Syndrome van R.A. Gardner, ISBN 97 89 057 86 0294;(een uitgave van het Platform SCJF, 1999).

Hier gepubliceerd met toestemming van auteur Rob van Altena.

september 9, 2000 at 7:04 am 1 reactie

Contact met het Vader Kennis Centrum (VKC):
Jacob Cabeliaustraat 17
3554 VH Utrecht
T. 030 - 238 3636

‘Jullie papa is helemaal niet lief’ :: Peter van Straaten

Peter van Straaten - Jullie papa is helemaal niet lief - Over ouderverstoting of oudervervreemding door moeders bijscheiding en omgang

Over oudervervreemding of -verstoting bij scheiding en omgang

Geef hier uw email adres op om email attenderingen van nieuwe artikelen te ontvangen.

Doe mee met 638 andere volgers

Info pagina’s

Alle artikelen

  • 10 mei 2012 - Uitspraak Rechtbank Den Bosch: Uit huis plaatsing vanwege ouderverstotingssyndroom
  • 17 november 2011 - Uitspraak Rechtbank Roermond - Voorbeeld inzet "klemcriterium" en "loyaliteitsconflict" om kinderen tegen hun wil bij zorgvader weg te halen en bij moeder te plaatsen
  • 13 november 2010 - Belgisch wetsvoorstel tegen oudervervreemding en tot invoering van ouderbegeleiding onder gerechtelijk toezicht in het strafrecht
  • 26 augustus 2010 - Nieuwe Braziliaanse Wet 12 318 definieert en bestraft oudervervreemding na scheiding als kindermishandeling
  • 2 augustus 2010 - Negen jaar cel voor oudervervreemding
  • 5 maart 2010 - Symposium “Van loyaliteitsconflict tot ouderverstoting” - Bezoekruimte Het Huis, Brugge, België
  • 26 februari 2010 - Symposium “Van loyaliteitsconflict tot ouderverstoting” - Bezoekruimte Het Huis, Antwerpen, België
  • 10 october 2009 - 'Thuis heerste het grote zwijgen' (Cornald Maas interviewt in de Volkskrant kinderen van gescheiden ouders)
  • 13 augustus 2009 - Uitspraak Gerechtshof Den Bosch - Raad voor Kinderbescherming stelt in rapport mogelijke diagnose ouderverstotingssyndroom of Parental Alienation Syndrome (PAS)
  • 3 december 2008 - Ouderverstotingssyndroom - Parental Alienation Syndrome (The Gregory Mantell Show - Video - delen 1 en 2)
  • 22 october 2008 - Le Syndrome d’Aliénation Parentale (Thése Médecinal à l’Université Claude Bernard-Lyon, Bénédicte Goudard, 2008)
  • 31 juli 2008 - Esma Kaplan - Ouderverstoting in Nederland (Masterthesis, Universiteit van Utrecht, 2008)
  • 13 juni 2007 - Uitspraak Rechtbank Maastricht - Rechter stelt in uitspraak ouderverstoting vast
  • 1 juni 2005 - Syndrome d’aliénation parentale - Diagnostic et prise en charge médico-juridique (Jean-Marc Delfieu, 2005)
  • 8 october 2002 - Verhaltensmuster und Persönlichkeitsstruktur Entfremdender Eltern (Walter Andritzky, 2002)
  • 15 december 1995 - Wolfgang Klenner - Rituale der Umgangsvereitelung bei getrenntlebenden oder geschiedenen Eltern - Eine psychologische Studie zur elterlichen Verantwortung (Duitsland, 1995)
  • 26 december 1994 - John Dunne & Marsha Hedrick – The Parental Alienation Syndrome – Analysis of Sixteen Selected Cases (1994)
  • Sigmund – Echtscheiding is voor kinderen psychologisch erger dan het overlijden van één van hun ouders!

    KA-PAW! Als moeder wil je toch het beste voor je kinderen.

    VKC twittert nu ook


    september 2019
    M D W D V Z Z
    « aug    

    Blog Stats

    • 89.922 hits